Alle Friese Akten


Het indexeringsproject Alle Amsterdamse Akten bestaat drie jaar. Hoewel het indexeringsgeweld onverminderd door blijft gaan, een mooi moment om een tussentijdse balans op te maken aan de hand van de geografische locaties die te maken hebben met Friesland.

Dankzij het Herkomstonderzoek kan op basis van de ondertrouwregistraties al wel iets worden gezegd over het aandeel van Friese aanstaande bruiden en bruidegommen in Amsterdam. Van alle huwelijkskandidaten tussen 1600-1800 kwam maar liefst 48% uit Amsterdam, 28% uit het buitenland en 24% uit de Republiek (m.u.v. Amsterdam). Van dit laatste percentage neemt Friesland gemiddeld 8,8% voor haar rekening. Dat is vergeleken met de provincie Groningen (gemiddeld 3,7%) wellicht hoog te noemen, maar het is beduidend lager dan het aandeel Gelderse huwelijkskandidaten (17%). Met name in het eerste kwart van de 17 e eeuw is Friesland relatief oververtegenwoordigd, maar dat kan deels verklaard worden door het feit dat er in deze periode in absolute cijfers ten opzichte van latere periodes veel minder mensen in ondertrouw gingen.

Eenzelfde beeld als voor de ondertrouwregistraties zien we ook voor het notarieel archief als we zoeken op geografische locaties buiten Amsterdam. De eerste 'echte' Friese stad, Harlingen, komen we pas op de 36 e plaats tegen. Als we de (toenmalig Hollandse) Waddeneilanden Vlieland en Terschelling en het daartussen stromende Vlie met terugwerkende kracht ook tot de provincie Friesland rekenen, komen we al met al op tenminste 7.556 Friese geolocaties. Deze rekenwijze brengt het aandeel Friese plaatsen op 4,4% van alle tot op heden geïndexeerde locaties in het notarieel archief. Afgezet tegen locaties die zich in de Republiek bevinden, bedraagt het aandeel 8,9% (en is daarmee vergelijkbaar met het aandeel dat Friesland inneemt in het Herkomstonderzoek).

Dat de Friese steden en dorpen maritieme knooppunten, Europese hoofdsteden en Hollandse steden voor moeten laten, is natuurlijk niet opmerkelijk. Vroegmodern Amsterdam was op maritiem en financieel gebied één van de belangrijkste plaatsen ter wereld, wat zich ook terugvertaalt in de akten. Desalniettemin zijn de akten voor bepaalde Friese plaatsen zéér van belang. Voor alle Waddeneilanden geldt dat zij veel voorkomen in de akten (voor de bestudering van de walvisvaart en het loodswezen zijn deze akten in het bijzonder interessant). Hetzelfde geldt uiteraard ook voor de provinciehoofdstad Leeuwarden. Maar de échte Friese uitblinker is natuurlijk havenstad Harlingen, gevolgd door de kleinere Friese havenstadjes Hindeloopen en Stavoren. Geheel opmerkelijk is dit niet: de tocht over de Zuiderzee naar Amsterdam was natuurlijk zo gemaakt.

Voor de bestudering van een Friese stad als Hindeloopen alsook voor enkele (verdwenen) plaatsen op de Waddeneilanden geldt in het bijzonder dat Alle Amsterdamse Akten wat extra's te bieden hebben. Van deze plaatsen zijn er namelijk geen complete reeksen doop-, trouw-, of begraafregisters overgeleverd om de geschiedenis van de vroegere bewoners geheel te kunnen reconstrueren. De Hindelooper registers beginnen bijvoorbeeld pas in 1709 en in het geval van West-Terschelling beginnen deze in het beste geval pas aan het eind van de 17 e eeuw. Op genealogisch gebied vormen de Amsterdamse akten hier waarschijnlijk een belangrijke aanvulling.

Wat opvalt als we naar de Friese akten kijken, is dat ten opzichte van de verdeling van aktetypen het aandeel financiële akten (wisselprotesten, obligaties) ondervertegenwoordigd blijft waar de maritieme akten (scheepsverklaringen, bevrachtingscontracten) juist oververtegenwoordigd zijn. Gezien het maritieme karakter van bijvoorbeeld Harlingen of Hindeloopen is dit geen verrassing.

Iets dat qua aktetypen wel opvallend is, is het aandeel dat Hindelooper schippers innemen in bijlbrieven. Vooral in de eerste helft van de 18 e eeuw worden al in een kwart van alle Amsterdamse bijlbrieven Hindelooper schippers genoemd. In veel gevallen bestelden zij namens zichzelf of namens hun reders fluitschepen in de Zaanstreek. Deze gegevens vragen in ieder geval om een nadere verklaring: zijn schippers vanuit Hindeloopen in het algemeen wellicht oververtegenwoordigd, of waren zij als beroepsgroep succesvoller dan hun collega's afkomstig uit andere plaatsen? Of kende de Hindelooper gemeenschap wellicht een cultuur waarbij men in staat was succesvol in elkaars partenrederij te investeren?

Voor alle Friese plaatsen geldt natuurlijk dat Alle Amsterdamse Akten altijd kwalitatief interessante informatie kunnen bevatten die meer zeggen over intellectuele netwerken, productie en consumptie van culturele producten, enzovoort!

Tags

17e eeuw18e eeuwScheepvaartWalvisvaartScheepsverklaringGeolocaties
Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen